Comorbiditeit

Bij een bipolaire aandoening is er regelmatig sprake van comorbiditeit. Comorbiditeit betekent dat er naast een diagnose, nog één of meerdere andere aandoeningen aanwezig zijn. Maar liefst twee derde van de mensen met een bipolaire stoornis krijgt een keer in zijn leven te maken met een bijkomende psychiatrische aandoening. Dit aantal is nog hoger als daarbij ook nog naar lichamelijke aandoeningen wordt gekeken (60 tot 90 procent). Psychiatrische aandoeningen die vaak voorkomen bij een bipolaire stoornis zijn voornamelijk middelengebruik en angststoornissen. Daarnaast is er ook een verhoogde kans op ADHD en autisme. De meest voorkomende lichamelijke aandoeningen die zich voordoen bij een bipolaire stoornis zijn: migraine, schildklieraandoeningen, obesitas, diabetes type 2 en hart- en vaatziekten.

Middelengebruik

Maar liefst 30 tot 50 procent van de mensen met een bipolaire stoornis, kent een periode in zijn leven van verslaving aan alcohol, medicatie of andere drugs. Het aantal procent verschilt tussen bipolaire stoornis type 1 (40 tot 60 procent) en bipolaire stoornis type 2 (20 procent). De top drie van middelen die gebruikt worden, zijn:

• Alcohol (33 tot 42 procent);
• Cannabis (16 tot 20 procent);
• Coke/amfetamine (9 tot 24 procent).

Het gebeurt vaak dat alcohol en drugs worden gebruikt als zelfmedicatie om de symptomen van de ziekte te verminderen. Middelengebruik heeft de volgende negatieve effecten op een bipolaire stoornis:

• De werking van medicatie kan verminderd worden door het effect van alcohol en drugs;
• De motivatie om behandeld te worden is lager en het is lastiger om iemand in behandeling te laten blijven voor langere tijd;
• Een verhoging aan episodes en terugval komen vaker voor;
• Het herstel duurt langer;
• De symptomen van een depressie zijn vaker aanwezig;
• Het aantal ziekenhuisopnames stijgt;
• De kans op zelfmoord is twee tot drie keer zo groot.

Angststoornissen

Uit onderzoeken is gebleken dat gemiddeld 30 tot 55 procent van de mensen met een bipolaire stoornis last heeft van een angststoornis. Mensen met een bipolaire stoornis zijn gevoeliger voor angst dan de algemene bevolking, wijst onderzoek uit. Een angststoornis wordt vaker gezien bij bipolaire stoornis type 1 dan bij type 2. Paniekstoornis komt het vaakst voor (vooral bij manische episodes), gevolgd door gegeneraliseerde angststoornis en sociale fobie. De gevolgen hiervan zijn: een laag zelfbeeld, weinig zelfvertrouwen, risico op verslaving, toename van stemmingswisselingen, een verhoogd risico op suïcide, een verminderde kwaliteit van leven en het op jongere leeftijd ontstaan van een bipolaire stoornis.

ADHD

ADHD komt voor bij gemiddeld 1 op de 6 mensen (16,6 procent) met een bipolaire stoornis. Uit onderzoek blijkt dat genetische factoren van een manie overeenkomen met die van ADHD (voor 25 tot 42 procent) wat duidt op een biologische connectie. Het hebben van beide diagnoses zorgt er voor dat de bipolaire stoornis eerder tot uiting komt, de symptomen verergeren en de kans wordt vergroot op verslaving en suïcide.

Autisme

Genetische studies hebben verschillende genen gevonden die verband houden met een bipolaire stoornis en autisme. Tussen de 5 en 20 procent van de mensen met een bipolaire stoornis heeft ook autistische kenmerken of voldoet aan de criteria van een autismespectrumstoornis. Mensen met beide diagnoses hebben meer kans op suïcide, problemen in het functioneren en middelengebruik.

Behandeling

Comorbiditeit maakt de behandeling complex omdat er voor verschillende aandoeningen, verschillende behandelmethodes en medicatie moeten worden ingezet. Er wordt voornamelijk gekeken naar de aandoening die het meeste problemen veroorzaakt. Deze wordt als eerste behandeld. Vaak is dit de bipolaire stoornis waarbij het van belang is dat iemand uit zijn manie en/of depressie komt voordat er verder kan worden behandeld. Comorbiditeit vereist vaak langdurige zorg met verschillende soorten medicatie en therapieën.

Auteur: Jara Blokzijl

Bronnenlijst

Spoorthy, M. S., Chakrabarti, S., Grover, S. (2019, 4 januari). Comorbidity of bipolar and anxiety disorders: An overview of trends in research. World Journey of Psychiatry. Geraadpleegd op 1 mei 2025, van https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6323556/.

Olivardia, R. (2025, 19 maart). Solving the ADHD-bipolar puzzle. ADDitude. Geraadpleegd op 1 mei 2025, van https://www.additudemag.com/bipolar-disorder-adhd-puzzle.

Yetman, D. (2021, 12 april). ADHD in people with bipolar disorder: what we know. Healthline. Geraadpleegd op 1 mei 2025, van https://www.healthline.com/health/adhd/adhd-and-bipolar.

Grootenboer, J. (2022, 17 januari). Een verband tussen bipolair en autisme: Wat u moet weten? Med NL. Geraadpleegd op 29 mei 2025, van https://mednl.net/het-verband-tussen-bipolair-en-autisme-wat-u-moet-weten.

GGZ Totaal. (2021, 30 november). Forse overlap tussen ADHD en bipolaire stoornis. GGZ Totaal. Geraadpleegd op 29 mei 2025, van https://m.ggztotaal.nl/#!/news/3955247.

Klinische psychologie. (2021, 15 juli). Belangrijkste comorbiditeiten bij bipolaire stoornissen. Nairaquest. Geraadpleegd op 29 mei 2025, van https://nairaquest.com/nl/topics/8673-main-comorbidities-of-bipolar-disorder,

Ketter, T. A., (2015, oktober). Recognizing the extent of overlap between bipolar disorder and anxiety disorders. The Lancet. Geraadpleegd op 27 april 2025, van https://www.thelancet.com/journals/ebiom/article/PIIS2352-3964.

Nabavi, B.et al. (2015). A lifetime prevalence of comorbidity between bipolar affectieve disorder and anxiety disorders. National Library of Medicine. Geraadpleegd op 27 april 2015, van https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26629535.

Weiner, M., Warren, L., Fiedorowicz, J. G. (2011, 23 februari). Cardiovasculaire morbiditeit en mortaliteit bij bipolaire stoornis. National Library of Medicine. Geraadpleegd op 27 april 2025, van https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3190964/#:~:text=Bipolar%20disorder%20has%20consistently%20been,is%20compared%20with%20unipolar%20depression.

Hert de, M., Dekker, J., Wood, D., Kahl, K., Holt, R., Möller H. (2010). Cardiovasculaire ziekte en diabetes bij mensen met een ernstige psychiatrische ziekte. Tijdschrift voor geneeskunde. Geraadpleegd op 27 april 2025, van http://www.europsy.net/app/uploads/2013/11/epa-position-statement-cvd_dutch.pdf

Dijk, T. (2016, 26 januari). Samenhang tussen bipolariteit en problemen met schildklier aangetoond. Kenniscentrum bipolaire stoornissen. Geraadpleegd op 27 april 2025, van https://www.kenniscentrumbipolairestoornissen.nl/nieuws/2016/01/26/samenhang-tussen-bipolaire-stoornis-en-problemen-met-schildklier-aangetoond.

Petrarca, K.(2022, maart 30). Migraine and bipolar disorder. Association of migraine disorders. Geraadpleegd op 27 april 2025, van https://www.migrainedisorders.org/migraine-and-bipolar-disorder.

Samalin, L., Godin, O., Moisset, X et al., (11 maart 2025). Clinical features and comorbidities associated with migraine in bipolar disorder: Results from the FACE-BD cohort. ScienceDirect. Geraadpleegd op 31 mei 2025, van http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0165032725003842.

Mc Elroy, S. L. (2004). Diagnosing and treating comorbid (complicated) bipolar disorder. National Library of Medicine. Geraadpleegd op 27 april 2025, van https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15554795/.

Heades, R. (2015). Bipolaire stoornis versus angststoornis. Priory. Geraadpleegd op 26 april 2025, van https://www.priorygroup.com/blog/bipolar-disorder-and-anxiety-as-co-occurring-conditions

Leiblum, D. (2021, 28 november). 1 op 13 mensen met ADHD hebben ook een bipolaire stoornis. ADHD Netwerk. Geraadpleegd op 29 mei 2025, van https://adhdnetwerk.nl/nieuwsbericht/1-op-13-volwassenen-met-adhd-hebben-ook-een-bipolaire-stoornis.

Carpentier, P.J. (2015, 13 mei). ADHD en bipolaire persoonlijkheidsstoornis: een bijzondere band. ADHD Netwerk. Geraadpleegd op 26 april 2025, van https://adhdnetwerk.nl/wetenschappelijk-nieuws/adhd-en-bipolaire-persoonlijkheidsstoornis-een-bijzondere-band.

Alcoholhulp. Bipolaire stoornis en alcohol. Alcoholhulp. Geraadpleegd op 26 april 2025, van https://www.alcoholhulp.be/thema-alcohol-bipolair.

Zaane van, J. (2007, 5 januari). Bipolaire stoornissen en middelengebruik. Kenniscentrum bipolaire stoornissen. Geraadpleegd op 26 april 2025, van https://www.kenniscentrumbipolairestoornissen.nl/bipolaire-stoornissen-en-middelengebruik.

Trimbos. Dubbele diagnose: Feiten en cijfers. Trimbos. Geraadpleegd op 26 april 2025, van https://www.trimbos.nl/kennis/zorg-en-participatie/behandeling-dubbele-diagnose/feiten-en-cijfers-over-dubbele-diagnose.

Sarris, M. (2021, 22 september). Autism and the risk of bipolar disorder. Spark for autism. Geraadpleegd op 26 april 2025, van https://sparkforautism.org/discover_article/autism-bipolar-disorder.

Megan, A. N. (2021, 4 oktober). Bipolar vs. Autism. Neurodivirgent Insights. Geraadpleegd op 26 april 2025, van https://neurodivergentinsights.com/bipolar-and-autism.

Hellings, J., Witse, A. (2025). Autisme en bipolaire stoornis. Autism Speaks. Geraadpleegd op 26 april 2025, van https://www.autismspeaks.org/expert-opinion/autism-bipolar.

Selten, J. P., Lundberg, M., Rai, D., & Magnusson, C. (2015). Hebben mensen met autisme een groter risico op psychose en bipolaire stoornissen? Gedachten uitpluizen. Geraadpleegd op 26 april 2025, van https://www.gedachtenuitpluizen.nl/nieuws/mensen-autisme-groter-risico-op-psychose-en-bipolaire-stoornissen.

Martin B. Keller, M. D. (2006). Prevelance and Impact of Comorbid Anxiety and Bipolar Disorder. Psychiatrist. Geraadpleegd op 31 mei 2025, van http://www.psychiatrist.com/pdf/prevalence-and-impact-of-comorbid-anxiety-and-bipolar-disorder-pdf.